therelle
1921-1927 (Republic of Rif)
Amaynu/Actualite
Uraren Imazighen
Taddart/Home/Sanduq
Guestbook
Tiyyarat gha Arrif
Links cite Timazigin
tsawar/Fotos
Adris nargaz narhaj
Unsere Kunden
Das Team
Sanduq n Twiza
Adris inawjiwen
Produkte
Adris nargaz narhaj

Argaz narhaj contra i Abelkrim

                            Aliman, Sapania ţou manγi nargaz đi Arrif  1922-1927






Awar amazwar an wanni idissoufγan ađris


Amanγi an Ạbdelkrim đi iđourar narif γar umazwar an 20-naţ, itwađhar đamanγi touγa ạmmass wayiri đi imazrouyan (amazrouy=tarix) an ragnouss annaγni i twattou ţagmazrouy ni manγan nadounaçt.

Waxa amanni, amanγi an Ạbdelkrim touγa marra đi gaγmissen (Aγmis=Aljarida) an ragnouss.

Amanγi ni Rifian touγa yiwyassand i Saponia ţaxassarţ. Araγi na republic tamasramt na Rif ţasfaq Isaponia minzi waraxssan ađassan trah ajjahđ zag fouss anssan đi rabhar açamrar

Rami iţouđaf Franca akouγazđis an Sapania ţiwid akis arbarouđ amaynu(amaynu=ajdid), ţargaz narhaj, iţassan awđan ifaddan Irifian.

Man ťirať iyira Aliman đag manγi ya, aţ man ťirať iyira argaz narhaj ţagmanγi n Arrif ţa gmazrouy imanγiţan, sawarand khas inni iyourin ađrisa amar amazwar.
Ťwafit nixoubaç amaynu antmassna itwađhard Aliman đi ijen antfawt annaγni, minzi natta iţass yawçin i Sapania argaz narhaj  snoufra, u yawçass arbarouđ amaynu  bra madarren  raxbar  ragnouss annaγni.
Đi Arrif yirar agraz narhaj  ijen tiraţ tamaqrant amar amazwar, zi umanγi amaqran anragnouss amazwar (Aliman, Franca, Agranzi), minzi touγa nattand  isaponia argaza zi tayaraţ axyiwţan.

Imaγnassen an wađrisa waraxssen ça adaçnan γar man ťirať iyirar Uliman đi umanγi narrif itwattoun. Imaγnassen an wađrisa xssen ađasfađhan amanγi ya iyaggajan xťittawin anragnouss ađ saγ ađ aznouzi na barouđ snouffra.

 

Alwizara Ţalimant umazrouy nimanγan ťagga marra ťizammar annas hima atawç  ťimassna annass iyanni iyourin ađrisa.


Dr. Günter Roth

Brigadier General, Amγar nalwizara umazrouy nimanγan.



Awar qbar


“Ťiwid ar bomba nargaz narhaj (Lostbombe) đagmanγi jar raqbayar narrif ađ sapania  akammar đaγya iwmanγi ya, minzi ar bomba ya touγa nattantad isaponya zi tayarať, arrin marra raqbayar çarant sarhaj”.

Dr.Hugo Stoltzenberg, axarass an ijen idi tsaqaran arbarouđ nargaz narhaj aţ miç γayaxţam.

Çhar 7, 1938.


Amanγi đi Arrif-an Sapania jar 1921 aţ 1927 siwran xas marra iγmissen nadounaçt.Waça amanni ––––– γar inni dayas içarçan––––– touγa ạrahar itwattou.Touγa wayassin oura đijen đi ťwara anni, niγ iγmissen attount niγ waraxssan aťarin: touγaţ amanγi amazwar đagmazrouy nadounaçt iyirin, natarand ar bombaţ narhaj stayaraţ.

Franca đu Sapanio sxaţman ar bomba narhaj, nattarantaţ zi tayaraţ amar amazwar contra irifian iyaxssan adawyan ţerelle iyaxf ansan, iţni souyaren Ạbdelkrim. Axasd immarni:amanγi narrif, natta ţamanγi ţamazwar ţagmazrouy ikamran sargaz narhaj.


Aliman yirar ijen ţiraţ tamaqrant điwsaqar, ađ iwmanzi nargaz narhaj điţwara yaạţoun. Aạawan nouliman iyasaponia ţagmaγi narrif sargaz narhaj touγa đasiγi antmassna nouliman iyasmoun zagmanγi amazwar anragnouss 1914-1918.

Asiγi ya ouliman waykammar ar ţwara ya iđi najja, soumanzi nargaz narhaj ilirak, niγ amanzi nargaz ilibya.Zi libya isạadoud abriđ ar oumanγi narrif ađ Sapania.Đi arrif (mritç) iạawan aliman isaponya ađabnan fabrica idi soufouγan argaz narhaj ţamazwarout đi africa.Sapania touγat tamazwarout zagmaçtarian nouliman min disaqar đi 70 isaggoussa antmassna xargaz narhaj, libya ţamaçtaraçt tanaggarout.


Minzi intari ađrisa x ”amazrouy oumanγi amazwar antayaraţ idi nattarant argaz narhaj”, naçin narazou zi 1980 ar 1990.Atas anmindanita atiri wanzammar aţnari, mri wakinaγ ibad Dr.Dietriç Stoltzenberg (Ammis an Dr.Hugo Stoltzenberg) iţanaγ yajjin naxzar đagađrisen iyoura babas aţ yammas xou manzi nargaz narhaj.

Natqaţa marra inni ţaynaγ yawçin fus anari ađrisa zilwizara noumazrouy imanγiţan, ađ yar azaggaγ đi suissra (Geneve).

Oura đijen raxbar wadyoussi zi rqounssou nalmaγrib, izi nattar atas imaren aţaγ ťawç fus anari ađrisa.Ar qounsou nalmaγrib nassakkas ađizar ađrisa qbar madyaffaγ, oura ţalwizara anbarra isaponya đi madrid nassakass ijen wađris.


Naksid atas zi wađris an David S.Woolman youriţ 1968 qarnas “Rebels in the Rif”

 (Inni idyakkaren đi arrif).Ađris an David S. Woolman waţyiwiđ oura đijen wađris annaγni awarnas niγ qbar.

Rami inabţa adnassarsaq aya γawya, touγa γarnaγ γar arạounsaraţ tilimaniyin.Arạounasaraţ annaγni isaponya waţanaγ ajjin ça aţaysan naxzar.Waxa ammou, natwara naçin ađrisa waytbaddir ça waxa nazra arạounsaraţ ţisaponia.

Xou xarrass nalarçiv asapanio natqađa Professor Angel Vinas zilwizara anbarra ansapania.


Aγmiss asapanio narạaskar “Historia de la Campanas de Marruecos”, idi ssoufaγ Servicio Historico Militar 1981 sa 4 niđrisen, waţayssen oura đijen wawar xargaz narhaj.


Waxa waţanaγ ajjin anaxzar đi raçwaγađ đilarçiv, anđaffar raçwaγađ nouliman iyazanzan argaz isaponia.Min noufa đi raçwayađa yiwyanaγ γa La Maranosa, yiggaj s ijen ţssaạat zirwast antandit Madrid.Ţagazyan anwabriđ, mani iyajja raqsar nijadjiţan isaponia anraxrif đi Aranjuez.Đini mani ibnan isaponia fabrica tsaqarand zayass argaz narhaj 1922-1927, noufit raxou raxou đini ţagamçan.


Isam anfabrica qarnas “Fabricia de Productos Quimicos”, ţadja oura đi raktoub natilifonaţ an Madrid.Fabrica ţanita aqat đi amçan militar, warizammar aγaras yaţaf oura đijjen.

Mamaç nassan zagawţan, isaponia touγa sxaddaman fabicaya đi 50 - 60 naţ tsaqaran ţayas argaz narhaj.

Mritç waγas anrouh ça minzi fabrica anni itouγa ţayas itạammaran argaz đir bombaţ wanzammar aţnaf điraçwaγađ iγarnaγ.


 

Tsawar aţ arsoum, ça zaysan waţnizri oura đijen đi ţwaraya tạawaţan xoumazrouy an oumanγi itwattoun.Atas anraçwayaţ zi—Militar, Politik anbarra, Iγmissen, Fabricaţ—nattan ijen tfawt annaγni xyinni içarçan ţagmanγi ya u natand ijen tfawt xouliman man ťirarť iyira natta đimanaya aţ mayammi.


R.Kunz                                                                                R.D.Müller

Hamburg                                                                                                       Freiburg


Amaynu/ActualiteUraren ImazighenTaddart/Home/SanduqGuestbookTiyyarat gha ArrifLinks cite Timazigintsawar/Fotos